De
Padloper is een periodiek van de
Koninklijke Nederlandse
Natuurhistorische Vereniging
afdeling Groningen en verschijnt 4 x per jaar
Jaargang 18,
2004 nummer 4
De
PADLOPER Nummer 4 2003
BESTUUR
> Voorzitter
& Secretaris ad interim
Wim Zolf, Paul
Krugerxxxx R Winschoten
X 0597
4xxxxx e-mail rjj_at_hetnet.nl
> Penningmeester
Willem Stouthamer,
Zoutstxxxx TB Groningen X 050
3xxxxx
> Natuurhistorisch
secretaris & excursiecommissie
Brenda Bolt,
Schaepmxxx NP Groningen
X 050 5xxxx7 e-mail ba.bolt_at_wanadoo.nl
> Bestuurslid
Dick Pegtel, Viaduktstraat 15, 9751
HN Haren X 050
406214
WERKGROEPEN
Planten: Willem
Stouthamer
Vogels: Erik Hoitink X 050
5347844 en Gerard Strabbing X 050
5346476
LEDENADMINISTRATIE
Harma Pama, Verkavelingsweg 3, 9321 VT Peize
PADLOPER
Redactie: Willem
Stouthamer
Tekstcorrecties: Erna Kuiper
Kopie sluitingsdatum volgende nummer: 15 maart 2005
alle kopie, liefst onopgemaakt in Word en graag met een
plaatje,
kunt u sturen naar:
Redactie Padloper, Zoutstraat 17-3, 9712 TB Groningen
of e-mail stouthamer.wj_at_inter.nl.net
Contributie: lid € 24,00 D
huisgenootlid € 10,-- D donateur
€
7,50 per jaar
Opzeggen vóór 1 december van het lopende jaar.
postgironummer 855.090
tnv. KNNV afd. Groningen, Zoutstraaxxx TB Groningen
Afbeelding voorkant: Elfenschermpjes (Mycena pura)
uit: Paddestoelen 1993, Georges Becker, uitgever R&B
Lisse
Inhoud
|
Van
de redactie |
3 |
|
Van
de bestuurstafel |
4 |
|
In memoriam |
5 |
|
Van de VogelWerkGroep |
6 |
|
x
excursie Noordlaarderbos, 9
oktober |
6 |
|
x excursie Gasterense duinen, 11 december |
8 |
|
x programma
2005 |
10 |
|
Van de PlantenWerkGroep |
11 |
|
Inktviszwam (naschrift) |
12 |
|
Excursieverslagen |
13 |
|
· Schiermonnikoog,
16 oktober |
13 |
|
·
paddestoelen, 24 oktober |
14 |
|
·
Lauwersmeer, 31 oktober |
15 |
|
· wandeling
Anloo - Anloo, 20 november |
17 |
|
· Ezumakeeg
en Anjumer Kolken, 18 december |
19 |
|
Excursieprogramma |
22 |
Van de redactie
Niet van alle lezingen/excursies
komt er een verslag binnen. Zo werd de Dierensporenlezing door Annemarie van
Diepenbeek bezocht door zo’n 70 toehoorders. Een ieder luisterde geboeid
naar de duidelijk en enthousiast gebrachte uitleg bij de dia-series. De
volgende dag is Annemarie met ons meegegaan op excursie naar Schiermonnikoog.
Meteen konden we diersporen oefenen onder deskundige leiding!
Ook van de paddestoelenexcursie
bij de Slotplaats, Bakkeveen onder de bezielende leiding van Roel Douwes
is geen verslag gemaakt. Wel is een lijst bijgehouden van 100 verschillende
soorten, waaronder de vrij zeldzame, doch eetbare, Eikhaas (Grifola frondosa).
In de vorige Padloper stond een
oproep voor waterschapsverkiezingen Hunze en Aa’s bestuursperiode 2005-2008.
Voor district 3 (Slochteren, Winschoten, Appingedam, etc.) hadden zich twee
leden uit ons KNNV-gewest voor categorie ‘Gebouwd’ Brenda Bolt en
‘Ingezetenen’ Aart Jan Langbroek kandidaat gesteld. Helaas hebben zij
niet voldoende stemmen weten te behalen. Hopelijk worden onze ‘groene’ belangen
door anderen veilig gesteld.
Eind oktober heeft minister
Veerman van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit de nieuwe Rode Lijsten
voor bedreigde dier- en plantensoorten vastgesteld. Plaatsing op de Rode Lijst
betekent niet automatisch dat de soort beschermd is. Daarvoor is opname van de
soort in de Flora en Faunawet nodig. De Rode Lijsten hebben een belangrijke
signaalfunctie (zie www.minlnv.nl zoek naar Rode Lijst).
Van de
bestuurstafel
Het
bestuur heeft met droefheid kennis genomen van het overlijden van
Wim Konijnendijk, begin september
en van
Stoffer Westerbrink medio oktober.
Namens het bestuur Wim
Zolf
Wij verwelkomen de nieuwe leden:
Wendy Schuurman en C. Both (Haren)
Jojanneke Bijkerk en Jasper Helmantel (Wehe den Hoorn)
G. Noord (Groningen)
Roelien Douwma (Paterswolde)
Michiel Coesel (Groningen)
Mevr. M. Seinen (Groningen)
en wij hopen dat zij spoedig aan
de afdeling – en/of landelijke activiteiten zullen deelnemen.
P.S. voor
de eerste twee van het lijstje geldt dat zij landelijk lid zijn, maar onze
afdeling had administratief geen zicht meer op deze leden, gelukkig is het
contact hersteld.
Voor
nadere kennismaking met Jojanneke, kijk eens op haar gallensite
www.plantengallen.com. en/of sla Natura 3 van dit jaar (blz 72) er op na voor
het artikel over de Ramshoorngal.
In memoriam
Op 18
oktober overleed na een ernstige ziekte Stoffer Westerbrink, voor velen
in onze afdeling een goede bekende. Zo was hij jarenlang penningmeester, zat in
de excursiecommissie en was lang actief in de Plantenwerkgroep. Ook leidde hij
vaak excursies, die uitstekend werden voorbereid. Hij wist de mooiste plekjes
uit te zoeken. Z’n vogelkennis was groot.
Ongeveer 17 jaar geleden gingen
Stoffer, Jan Bolt en wij-beiden met al of niet vervroegde VUT. We besloten onze
tijd nuttig te besteden. Met z’n vieren trokken we er elke vrijdag op uit om te
inventariseren, eerst voor de Florakartering Drenthe, later voor Floron.
Wekelijks een lange dag in het veld!! In herfst en winter vonden we het jammer
om te stoppen en wierpen we ons op mossen, paddestoelen, vogels, landschappen.
Helaas moesten we in 1999 onze
Jan missen
Gedrieën gingen we dóór; Stoffer
was erg precies en belde vaak ‘s avonds nog om met ons te overleggen of we echt
wel goed hadden gekeken naar een bepaalde moeilijke plant.
En ‘s winters wist Stoffer
altijd wel een mooi gebied te noemen om te bewandelen. We waren wel bevoorrecht
met zo’n privé excursieleider!!
In maart 2002 openbaarde zich
een ernstige ziekte. Wij hielden Stoffer op de hoogte en omgekeerd was hij
altijd belangstellend naar onze bijzondere belevenissen. Na een héél moeilijke
tijd leek het er op dat hij de ziekte te boven kwam. Hij wandelde weer eens mee
en we stonden versteld over wat hij weer presteerde. Inventariseren viel hem
zwaar, maar ook nu bleef de interesse!
Onlangs sloeg de ziekte in alle
hevigheid toe en jammer genoeg moesten wij hem loslaten.
We hadden nog vaak en lang
telefonisch contact; in ‘t laatst met Tiny, de vriendin van Stoffer, die hem
met vrienden geweldig heeft begeleid.
We wensen Tiny veel sterkte toe
en ook wij zullen ons Stoffer blijven herinneren als een zachtmoedig mens en
een trouwe vriend.
Siny en Jennie, 30-10-2004
Van
de VogelWerkGroep
Excursie Noordlaarderbos, 9 oktober
deelnemers: Erik Hoitink, Tineke Kappen, Giny Kasemir,
Date Lutterop, Betty Noteboom, Jan Nuiver, Jannie Smit, Jan Steijvers, Gerard
Strabbing en Marten Vierstra, Date Lutterop (leiding)
’s Middags om half een
verzamelden we ons bij het haventje naast de kerk van Noordlaren. Vandaar
gingen we carpoolend richting Noordlaarderbos. Vorig jaar heeft de
vogelwerkgroep hier een drietal winterse bezoeken gebracht, waarbij Kruisbekken
de rode draad vormden. Voor mij was het vandaag het eerste bezoek aan het bos
sinds meer dan dertig jaar.
Er was vandaag afgeweken van de
gebruikelijke aanvangstijd van onze excursies (09:00 uur), zodat nu ook die
mensen mee konden voor wie de ochtendexcursies geen optie zijn. Het zal niet alleen daar aan gelegen hebben
dat we uiteindelijk maar een 23-tal soorten vogels hebben gezien. Grote delen
van het bos leken volledig uitgestorven en alleen als er ergens een huisje
opdoemde zagen we af en toe een flits van een Merel of Koolmees.
Het luchtruim boven het bos
leverde desalniettemin een zeer fraai schouwspel op. Regelmatig vlogen grote
groepen Kolganzen in V-formatie over.
Ook op
enkele plaatsen in het bos wemelde het van de vogels, zij het dat het slechts
om één soort ging: de Koperwiek (Turdus iliacus). Deze soort
trekt momenteel in grote aantallen door in Nederland, en ook het
Noordlaarderbos zat er vandaag vol mee. De vraag hoeveel er hier wel niet
rondvlogen ontlokte Giny het Obelix-citaat: ‘honderden, duizenden, ik zou haast
zeggen tientallen’.
Als ik daarnaast nog memoreer
dat enkelen van ons tussen het getsjink van de Vink ook eenmaal een roepende
Keep hebben gehoord, zijn de voornaamste vogelwetenswaardigheden wel genoemd.
En inderdaad, geen Kruisbekken dit keer.
Onze vogelwerkgroep laat zich
zelden ontmoedigen wanneer het qua vogels tegenzit; zo ook deze keer. Het was
prima weer, de zon scheen en het was nagenoeg windstil. Overal zagen we grote
aantallen paddestoelen in vele soorten. De meeste konden door ons niet op naam
worden gebracht, maar dat mocht de pret niet drukken. De Grote stinkzwam kregen
we uiteindelijk allemaal in de neus en enkelen van ons zagen er ook nog eentje.
Uiteraard ging Marten’s hart sneller kloppen bij het zien van diverse
Parasolzwammen, maar helaas waren de meeste daarvan het eetbare stadium al
voorbij.
De plantenliefhebbers konden
genieten van de overal langs de paden in bloei staande Roze winterpostelein. Deze
oorspronkelijk uit Noord-Amerika en Oost-Azië afkomstige plant wordt ook veel
in tuinen en parken gezien en bloeit daar veelal gedurende het hele jaar.
Een grazig veldje van een paar
honderd vierkante meter leverde een aantal leuke plantensoorten op, waaronder
een tweetal met blauwe bloemen; het Grasklokje kwamen we ook op andere plaatsen
wel tegen, maar dit was de enige plek waar we ‘Knautia’s’ vonden. Marten had
spijt dat hij zijn pijp niet bij zich had: als je tabaksrook over de bloemen
blaast schijnen de blauwe bloemen plotsklaps groen te worden. Hoewel een
verklaring niet gegeven kon worden, kan ik me daar wel iets bij voorstellen;
als ik een rokerige ruimte binnenkom bekruipt me ook het gevoel dat ik groen
aanloop.
Weer thuis heb ik er meteen enkele
boeken op nageslagen; de kleurverandering wordt veroorzaakt door de ammoniak in
de rook. Wel ging ik nu twijfelen welke soort we nou eigenlijk gezien hadden:
Beemdkroon (Knautia arvensis), of was het toch de Blauwe knoop (Succisa
pratensis)? Een bezoek in mei of juni aan dit veldje zou nog meer leuke soorten
op kunnen leveren. Hieronder de lijst van waargenomen soorten (alleen de
vogellijst pretendeert volledig te zijn):
Date Lutterop
|
soort |
bijzonderheden |
|
vogels |
|
|
Aalscholver |
1 overvliegend |
|
Blauwe Reiger |
2 |
|
Boomklever |
2 roepend |
|
Boomkruiper |
|
|
Buizerd |
2 |
|
Fazant |
3 |
|
Gaai |
|
|
Goudhaan |
|
|
Grote Bonte Specht |
2 roepend |
|
Houtduif |
|
|
Keep |
|
|
Kolgans |
honderden overvliegend |
|
Koolmees |
|
|
Koperwiek |
vele honderden |
|
Merel |
|
|
Pimpelmees |
|
|
Roek |
|
|
Spreeuw |
3 overvliegend |
|
Staartmees |
|
|
Vink |
|
|
Winterkoning |
|
|
Zanglijster |
|
|
Zwarte Kraai |
|
|
overige waarnemingen |
|
|
paddestoelen |
|
|
Geweizwam |
|
|
Grote parasolzwam |
|
|
Grote stinkzwam |
1 gezien, meerdere geroken |
|
planten |
|
|
Roze winterpostelein |
|
Excursie Drentsche Aa (Oudemolen) en Gasterense Duinen 11
december
deelnemers: Erik Hoitink, Tineke Kappen, Giny Kasemir,
Henk Koopman, Date Lutterop, Bettie Noteboom,
Bé Ozinga, Jannie Smit, Gerard Strabbing, Marten Vierstra, Fons Vos en
Wim Zolf, Date Lutterop (leiding)
Om half een ’s middags was ons
twaalftal voor vandaag compleet en vertrokken we te voet van de parkeerplaats
bij het hunebed, op de weg tussen Gasteren en Oudemolen. Jannie meende
onderweg, vanuit de auto, een IJsvogel gezien te hebben; aangekomen bij het
bruggetje over het Oudemolense Diep bleek de vogel echter gevlogen.
Er werd ditmaal van de
gebruikelijke route afgeweken, zodat meerdere excursiegangers enigszins
gedesoriënteerd raakten. We volgden een tijdje het Oudemolense Diep en kwamen
vervolgens door zowel loof- als naaldhoutbosjes. Henk Koopman wist te melden
dat we grotendeels route 3 volgden van de in totaal 11 wandelroutes die in dit
gebied door Staatsbosbeheer zijn uitgezet. Na afloop van de excursie wees hij
ons nog het informatiecentrum Homanshof in Anloo. Hier hebben we een flinke
stapel folders meegenomen. Bij een volgende excursie in dit gebied kunnen we
dan een ieder van info voorzien (helaas zijn de kaartjes in de folder niet echt
duidelijk).
Aanvankelijk waren er slechts
sporadisch kleine groepjes mezen te bewonderen, vergezeld van Boomkruipers en
enkele Boomklevers. Al snel werd het soortenlijstje langer, met leuke soorten
als Matkop, Goudvink en groepjes Staartmezen. Bij een sparrenbosje werd een
Buizerd nagezeten door een groepje Kruisbekken. Later konden we ze mooi zien
foerageren op de sparrenkegels.
Vlak
voordat we de Gasterense Duinen indoken werden de speurtochten naar een Klapekster
(Lanius excubitor) beloond. Op nog geen 30 meter van het pad liet hij
zich, gezeten in de top van een struikje, mooi bekijken. Behalve dan voor de
kopgroep; waarschijnlijk als gevolg van koude voeten waren zij vooruitgesneld
naar de parkeerplaats. Jammer dan.
Hoewel het inmiddels al een
aantal nachten had gevroren, waren her en der nog diverse paddestoelen te
bewonderen. Bé wees ons op de veelvuldig voorkomende Botercollybia. Of moeten
we deze soort tegenwoordig Vettige diksteel noemen? Meerdere Gele trilzwammen
verlevendigden de dode boomtakken met hun fel oranjegele kleuren. Een dode
vliertak zat propvol Echte judasoren.
Na afloop van de excursie sloot
een klein gezelschap de dag af met broodjes kroket en een tosti. Plaats van
handeling: een restaurant in Anloo. De uitbater had op de valreep nog een
verhaal uit de oude doos. Vele jaren geleden hadden onverlaten in Anloo een tweetal
‘kraaien’ gevangen, deze in de rode menie gedoopt en weer losgelaten.
Vervolgens werd Fop I. Brouwer gebeld (voor de jeugdige lezers: een in de
vorige eeuw zeer bekende Groninger bioloog) met de mededeling dat er een paar
bijzonder gekleurde kraaien in Anloo rondvlogen. Het verhaal wil dat dhr.
Brouwer met eigen ogen het fenomeen is komen aanschouwen en de grap wel wist te
waarderen.
Zoals al aan het begin van dit
verhaal aangehaald, we zijn ook nog even
bij de Homanshof in Anloo geweest. Het enige echt leuke aan dit
bezoekerscentrum van Staatsbosbeheer was de rustende Dagpauwoog die in het
kozijn van een van de vele kleine raampjes hing.
Rest me nog een ieder er aan te
herinneren dat ook in januari en februari 2005 dit gebied door de leden van de
vogelwerkgroep wordt bezocht. Steeds op de tweede zaterdag van de maand,
aanvang 9 uur. Ook niet-leden zijn welkom!
Date Lutterop
Hieronder de lijst van
waargenomen soorten (alleen de vogellijst pretendeert volledig te zijn):
|
soort |
bijzonderheden |
|
vogels |
|
|
Aalscholver |
1 overvliegend |
|
Boomklever |
minstens 4 |
|
Boomkruiper |
5-10 |
|
Buizerd |
1 |
|
Gaai |
4 |
|
Goudvink |
1 vrouw |
|
Graspieper |
1 |
|
Grote Bonte Specht |
1 |
|
Heggenmus |
1 |
|
Houtduif |
1 langsvliegend |
|
Huismus |
3 |
|
Kauw |
4 |
|
Klapekster |
1 |
|
Koolmees |
10-tallen |
|
Koperwiek |
1 |
|
Kruisbek |
ongeveer 15 |
|
Matkop |
minstens 2 |
|
Merel |
3 |
|
Pimpelmees |
5 |
|
Roodborst |
2 |
|
Sijs |
circa 140 |
|
Staartmees |
10-tallen |
|
Vink |
1 |
|
Winterkoning |
1 |
|
Zwarte Kraai |
3 |
|
dagvlinders |
|
|
Dagpauwoog |
1 overwinterend, Anloo |
|
paddestoelen |
|
|
Berkenzwam |
|
|
Botercollybia |
|
|
Echt judasoor |
|
|
Gele trilzwam |
|
|
planten |
|
|
Dubbelloof |
1 |
|
korstmossen |
|
|
Vliegenstrontjesmos |
zeer algemeen |
Programma
2005 Vogelwerkgroep
Op donderdagavond 18 november
jl. is tijdens de zeer geanimeerde Bonte Avond in het Loughuus in Eelde het
programma 2005 van de Vogelwerkgroep vastgesteld. Weer met het uitgangspunt om
in de winter dicht bij huis te blijven en ’s zomers uit te vliegen naar verdere
oorden.
Het programma ziet er als volgt uit:
|
Januari |
Drentse Aa |
|
Februari |
Drentse Aa |
|
Maart |
Beyumer Bos (bij kerkje Noorddijk) |
|
Apri |
Beyumer Bos |
|
Mei |
Eemshaven |
|
Juni |
Smeerling Westerwolde |
|
Augustus |
Lauwersmeer |
|
September |
Schiermonnikoog |
|
Oktober |
De Tjamme (tussen Finsterwolde en Beerta) |
|
November |
Frieseveen |
|
December |
FrieseveenFrieseveen |
Al met al een gevarieerd programma met het Beyumer Bos als
nieuw gebied voor onze werkgroep. De excursies zijn elke tweede zaterdag van de
maand, aanvang 9.00 uur.
Erik
Hoitink en Gerard Strabbing (coördinatoren)
Websites (www)
plantengallen.com
krabben.net
home.zonnet.nl/bert-blok/index.html
knnvuitgeverij.nl
vermandel.com
meijsnatuurboeken.com
anemoon.org/ANM
tuinen.nl/domiestoen
vanuitdelucht.nl
minlnv.nl (zoeken: rode lijst)
giro555.nl (voor Azië)
Plantenwerkgroep
Het aantal deelnemers blijft
toenemen. Geweldig! Evenredig daaraan is de prestatie van 2004: 23
kilometer-hokken zijn geïnventariseerd.
Per km-hok worden op een
streeplijst de aangetroffen plantensoorten genoteerd; het vinden van bijzondere
plant vergt een aparte administratie.
18 km-hokken op de klei ten
Noorden van de stad (Bedum en Winsum) tbv. FLORON (Floristisch Onderzoek
Nederland) en 5 km-hokken op het zand in Noord-Drenthe (Roden en Altena) tbv.
WFD (Werkgroep Florakartering Drenthe). Bovendien eist de WFD het intekenen van
alle looproutes. In totaal zijn er 3205 soorten aangestreept; op de klei 125 en
op het zand 191 gemiddeld per lijst. Boven de stad Groningen zijn vijf Rode
lijst soorten gevonden: Paarse morgenster, Kleine ratelaar, Veldgerst, Kamgras
en het juweel Goudhaver. De kop van Drenthe levert slechts één soort van de
Rode lijst op het Eenarig wollegras in het Bunnerveen; wel zijn er substantieel
meer aandachtsoorten vastgesteld.
Ter afsluiting van het
veldseizoen zijn we begin september naar de Millingerwaard geweest. Bijna traditiegetrouw want het is al weer
voor de tiende keer; ook deze keer samen met de plantenwerkgroep van de
afdeling Veendam. Het prachtige rivierenlandschap met zijn fraaie luchten
blijft boeien en elke keer vinden we toch weer wat nieuws. Dit jaar was de
vondst van Mantelanjers de klapper.
Onze werkgroep heeft zich extra
ingezet voor Floron; 2004 is het laatste jaar van het Witte Gebiedenplan. De
bedoeling is een atlas van Nederland uit te brengen met inventarisatiegegevens
van planten tot en met 2004. Eerdere meetpunten in 1950 en 1980 zijn
gepresenteerd in de Atlas van de Nederlandse Flora (3 delen).
Alle leden van de werkgroep
worden reuze bedankt voor hun inspanning om Groningen op de kaart te zetten!
Speciaal wil ik Kees Boele bedanken dat hij de leiding een flink aantal weken
heeft overgenomen.
Programma 2005
Natuurlijk gaan we volgend jaar
gewoon verder met het inventariseren van km-hokken. Er zijn er nog genoeg die
helemaal nog nooit zijn bekeken en voor enkele andere interessante km-hokken is
onderzoek zo lang geleden dat het de moeite waard is om opnieuw een bezoek te
brengen ten einde vast te kunnen stellen wat we verloren en gewonnen hebben.
Behalve de activiteit voor Floron doen wij ook inventarisaties en/of
vegetatieopnamen tbv. natuurinstellingen (waarvoor niet direct een
professioneel bureau noodzakelijk is). Het jaar 2005 belooft weer een spannend
jaar te worden. Een interessant project dient zich aan! Al doende valt er veel
te leren van elkaar en is er toch ook tijd om samen van de natuur te genieten.
Vanaf begin april tot september
komen we elke donderdagavond samen om half zeven bij de cafetaria de
‘Wachtkamer’ Bedumerweg Groningen en gaan dan het veld in tot de duisternis ons
dwingt er mee op te houden.
Willem Stouthamer
(coördinator)
Aanvulling op artikeltje over de Inktviszwam
Op het stukje in Padloper
(jaargang 2004, nr. 3) kwamen diverse reacties. Wat de vroegere vondsten van
deze kleurige stinkzwam betreft, meldde boswachter Pauline Arends van
Staatsbosbeheer dat de vindplaats in 2002 bij Grolloo aan de Soartendiek was,
op de coördinaten 239.1 X 550.0. En na 2002 nooit meer gezien op die plek. Jan
Luit had een 'Aha-Erlebnis' bij het lezen en groef in zijn geheugen en in zijn
archief. Daarmee bracht hij licht in de geschiedenis, want de eerste vondst van
de Inktviszwam in Nederland was op 5 september 1973. Dhr. V. Dozy te Elp vond
hem in een 'weinig betreden deel' van zijn landgoed. In de 'Natura' van
februari 1974 (71ste jaargang nr. 2) schreven N.J.L. Jansonius en G. Otto (toen
wonend te Zuidlaren) er een artikel over met afbeeldingen, wat Jan Luit me
toestuurde.
Iedereen bedankt voor de
reacties. Maar nog steeds blijft de vraag open: Hoe kwam dat spul uit Australië
in Europa en waarom gaat de verspreiding vanaf 1920 of daaromtrent zo snel?
Jan Tuttel (Eelde)
